Кезеңдердің жалпы кестесі
Олимпиада төрт кезеңнен тұрады. Алғашқы екеуі — тест, соңғы екеуі — екі турдан тұратын классикалық олимпиада форматы.
| Кезең | Тур | Тапсырма түрі | Саны | Ұпай | Уақыт |
|---|
| І · бастапқы | 1 | Тест, 4 нұсқалы | 30 | 50 | — |
| ІІ · аудандық | 1 | Тест, 4 нұсқалы | 30 | — | — |
| ІІІ · облыстық | 1-тур | Ашық жауапты есептер | 4 | 30 | 4 сағат |
| 2-тур | Эксперимент (дайын деректер) | 1 | 10 | 2 сағат |
| IV · қорытынды | 1-тур | Көп бөлімді зерттеу есептері | 3 | 30 | 4 сағат |
| 2-тур | Нақты жабдықпен зертханалық жұмыс | 1 | 10 | 2 сағат |
І кезең — бастапқы Тест
Формат
| Тур саны | Бір тур |
|---|
| Тапсырма түрі | Тек тест: әр сұраққа 4 жауап нұсқасы (кейбір сұрақтарда 5) |
|---|
| Сұрақ саны | 30 (әр сынып үшін бөлек нұсқа) |
|---|
| Ұпай бөлінісі | 1–15 сұрақ — 1,0 ұпай; 16–25 — 2,0 ұпай; 26–30 — 3,0 ұпай. Барлығы 50 ұпай |
|---|
| Тіл | Қазақша және орысша (қатар берілген) |
|---|
Тақырыптық талдау
Сұрақтардың басым бөлігі — бір формулаға негізделген қарапайым есептеулер мен анықтамалар. Электр және магнетизм 9-сыныпта ерекше басым (30 сұрақтың жартысы), ал 10-сыныпта керісінше механика үстем.
Сұрақтар саны бөлімдер бойынша
| Бөлім | 9-сынып | 10-сынып | 11-сынып |
|---|
| Механика (кинематика, динамика, статика, гидростатика) | 10 | 17 | 13 |
| Тербелістер | — | 1 | 4 |
| Электр және магнетизм | 15 | 10 | 10 |
| МКТ, жылу және термодинамика | 4 | 2 | 2 |
| Оптика | 1 | 1 | 2 |
| Кванттық физика | — | — | 1 |
| Барлығы | 30 | 30 | 30 |
Сыныптарды ажырататын тақырыптар: 9-сыныпта — электр тогы мен магнит өрісінің негіздері; 10-сыныпта — кинематика, динамика және күш моменті; 11-сыныпта — тербелістер, тербелмелі контур, линза жүйесі және фотоэффект.
ІІ кезең — аудандық Тест
Формат
| Тур саны | Бір тур |
|---|
| Тапсырма түрі | Тек тест, 4 жауап нұсқасымен |
|---|
| Сұрақ саны | 30, үш деңгейге бөлінген: І деңгей — 1–15, ІІ деңгей — 16–25, ІІІ деңгей — 26–30 |
|---|
| Ұпай бөлінісі | Тапсырма парақтарында көрсетілмеген — тек деңгейлер берілген |
|---|
| Тіл | Қазақша және орысша |
|---|
Тақырыптық талдау
І кезеңмен салыстырғанда сапалық сұрақтар азайып, сандық жауап талап ететін есептер басым болады. Электр тогы бөлімі — ең үлкен блок: меншікті кедергі, электролиз, ЭҚК, тізбектегі қуат пен ПӘК.
Сұрақтар саны бөлімдер бойынша
| Бөлім | 9-сынып | 10-сынып | 11-сынып |
|---|
| Механика | 15 | 11 | 8 |
| Электр және магнетизм | 10 | 12 | 13 |
| МКТ, жылу және термодинамика | 4 | 6 | 8 |
| Оптика | 1 | 1 | 1 |
| Барлығы | 30 | 30 | 30 |
Оптика бұл кезеңде бір ғана сұрақпен (көлеңке ұзындығы) берілген, кванттық физика мүлде жоқ. Сыныптан сыныпқа өткен сайын молекулалық физика мен электр бөлімі өсіп, механиканың үлесі азаяды.
ІІІ кезең — облыстық Екі тур
Формат
| Тур саны | Екі тур: теориялық және эксперименталдық |
|---|
| 1-тур | 4 есеп, толық шешім жазылады. Тест жоқ. 30 ұпай, 4 сағат. Есептердің «салмағы» әртүрлі: 5-тен 10 ұпайға дейін |
|---|
| 2-тур | 1 тапсырма, 10 ұпай, 2 сағат. Нақты аспап қолданылмайды — оқушыға дайын өлшеу кестесі немесе график беріледі |
|---|
| Бағалау | Әр формулаға жеке ұпай беретін егжей-тегжейлі кесте; эксперимент турында жауап аралықпен бағаланады |
|---|
Тақырыптық талдау — 1-тур
| Есеп | Ұпай | Сынып | Тақырыбы |
|---|
| Графен | 7,0 | 9 | Зат құрылымы: периодтық ұяшық, беттік тығыздық |
| Ұнтақ қоспасы | 6,0 | 10 | Калориметрия: қорытпа құрамын анықтау |
| Тербелістер және шар | 9,0 | 11 | Математикалық маятник + гравитациялық өріс |
| Қауіпті лифт | 10,0 | 9, 10 | Механика: импульс сақталу, еркін түсу |
| Жылулық процесс | 6,0 | 9, 11 | Жылу балансы: мұз, қызған бу, калориметр |
| Зарядтың өрістегі қозғалысы | 9,0 / 10,0 | 10, 11 | Электр өрісі; 11-сыныпта магнит өрісі бөлімі қосылады |
| Электрлік тізбек | 7,0 | 9 | Тұрақты ток: конденсатор, параллель резисторлар, қуат |
| Бағанның шағылуы | 5,0 | 10, 11 | Геометриялық оптика: жазық айна |
Барлығы 12 есеп орнының артында 8 түпнұсқа есеп тұр — көпшілігі екі сыныпта қатар қолданылған. Бөлімдер бойынша: механика 3, жылу 3, электр және магнетизм 3, оптика 2, зат құрылымы 1.
Тақырыптық талдау — 2-тур
| Сынып | Тапсырма | Тақырыбы және әдісі |
|---|
| 9 | Доптың кері серпілу коэффициенті | Механика; берілген кестені сызықтандыру, график көлбеуі, қателік |
| 10, 11 | Изотермадан газдың моль мөлшері | МКТ; график нүктелерін оқу, P(1/V) сызығы, ең кіші квадраттар әдісі |
Екі тапсырмада да физикалық мазмұннан гөрі деректерді өңдеу мәдениеті тексеріледі: ұпайдың жартысы график тұрғызу мен қателік есептеуге беріледі.
IV кезең — қорытынды (республикалық) Екі тур
Формат
| Тур саны | Екі тур: теориялық және эксперименталдық |
|---|
| 1-тур | 3 есеп, әрқайсысы бірдей 10,0 ұпай. Барлығы 30 ұпай, 4 сағат |
|---|
| Есептердің құрылымы | Әр есеп 3–7 нөмірленген бөлімнен тұрады: теория біртіндеп қорытылады, келесі бөлім алдыңғысының нәтижесіне сүйенеді. Бір сыныпта барлығы 15–17 бөлек сұрақ |
|---|
| 2-тур | 1 зертханалық жұмыс, 10 ұпай, 2 сағат. Оқушыға нақты жабдық беріледі |
|---|
| 2-турдың міндетті үш бөлігі | 1) тәжірибені бірнеше рет қайталап шаманы анықтау; 2) өлшеу қателігін есептеу; 3) дәлдікті арттыру шарттары мен қателік көздерін сипаттау |
|---|
Тақырыптық талдау — 1-тур
Есептер алдыңғы кезеңдерден мүлде өзгеше: бұл жерде мектеп бағдарламасынан тыс модельдер (Друде моделі, Пойнтинг векторы, диполь өрісі, домалау динамикасы) шартта түсіндіріліп, оқушы оларды қолдануы керек.
9-сынып · 1-тур
| Есеп | Ұпай | Тақырыбы |
|---|
| «Қоспа» — үш тәуелсіз бөлім | 10,0 | 1.1 серіппелер жүйесі (статика) · 1.2 спираль сымның кедергісі және қыздыру уақыты · 1.3 жұқа линза, бойлық ұлғаю |
| Горизонталь Архимед күші | 10,0 | Гидростатика: қысым күштерін интегралдау, үдемелі санақ жүйесіндегі сұйық, U-тәрізді түтік, қалқымалы шар |
| Кёрлинг физикасы | 10,0 | Үйкеліс және балқу жылуы, серпімді соқтығысулар, күш моменті |
10-сынып · 1-тур
| Есеп | Ұпай | Тақырыбы |
|---|
| «Қоспа» — үш тәуелсіз бөлім | 10,0 | 1.1 көлбеу жазықтықтағы кубтың аударылуы, инерция моменті · 1.2 спираль сым · 1.3 Отто циклі, ПӘК |
| Дипольдің электр өрісі | 10,0 | Электростатика: диполь өрісін қорыту, жуықтау әдісі, полярлық координаттар, күш моменті, молекулалық қолданысы |
| Электр тогы | 10,0 | Друде моделі, Ом заңын қорыту, дрейф жылдамдығы, магнит өрісі, Пойнтинг векторы |
11-сынып · 1-тур
| Есеп | Ұпай | Тақырыбы |
|---|
| «Қоспа» — үш тәуелсіз бөлім | 10,0 | 1.1 серіппелер жүйесі · 1.2 Отто циклі · 1.3 «қара жәшік»: тұрақты ток және тербелмелі контур арқылы элементті анықтау |
| Шардың қозғалысы | 10,0 | Қатты дене динамикасы: сырғанау мен домалау, инерция моменті, энергия |
| Электр тогы | 10,0 | 10-сыныппен ортақ есеп |
Бөлімдер бойынша жиынтық: механика 4 есеп-бөлім, электр және магнетизм 4, термодинамика 3 (спираль сым мен Отто циклі), гидростатика 1, оптика 1. Кванттық физика бұл кезеңде де жоқ.
Тақырыптық талдау — 2-тур
| Сынып | Тапсырма | Берілген жабдық |
|---|
| 9 | Белгісіз сұйықтың тығыздығын анықтау | Электронды таразы, цилиндрлік мөлдір ыдыс, дистилденген су, миллиметрлік қағаз, қайшы, скотч |
| 10 | Сүттің беттік керілу коэффициентін анықтау | Штатив, екі шприц (10 және 20 мл), дистилденген су, сүт, мөлдір стакан |
| 11 | Ермексаздың тығыздығын анықтау | Штатив, жіп орамы, ермексаз, секундомер, электронды таразы, скотч, қайшы, екі сызғыш |
Үш тапсырма да «эталон әдісіне» құрылған: белгілі шаманы (судың тығыздығы немесе беттік керілуі) тірек ретінде алып, белгісіз шаманы салыстыру арқылы табу керек. Өлшеу құралы әдейі минимал — өлшеу схемасын оқушының өзі ойлап табады.
Кезеңдер бойынша тақырыптық ауысу
- І–ІІ кезең: мектеп бағдарламасының барлық бөлімі бір формулалық сұрақтармен қамтылады; басымдық — механика мен электр тогында.
- ІІІ кезең: бөлім саны азаяды, бірақ әр есеп бірнеше заңды біріктіреді (жылу балансы, импульс сақталу, өрістегі қозғалыс).
- IV кезең: тақырыптар мектеп шегінен шығады — қатты дене динамикасы, диполь өрісі, Друде моделі, Пойнтинг векторы. Есеп шарты бір мезгілде оқу материалы да болып табылады.
- Оптика барлық кезеңде аз (1–2 сұрақ), кванттық физика бүкіл олимпиадада бір ғана сұрақпен (І кезең, 11-сынып) шектелген.
- Эксперимент ІІІ кезеңде қағаз түрінде (дайын деректер), IV кезеңде ғана нақты жабдықпен өтеді.
Талдау «Дарын» РҒПО сайтында (daryn.kz) жарияланған 2025–2026 оқу жылының олимпиада материалдары негізінде дайындалды: І және ІІ кезеңнің тест парақтары, облыстық кезеңнің екі туры мен шешімдері, қорытынды кезеңнің екі туры — 9, 10 және 11 сыныптар бойынша.
